İstanbul

Bilgibanka, Hoşgeldiniz
Şuraya atla: kullan, ara

Kısaca

  • İstanbul [1]Türkiye'nin bilinen en kalabalık, iktisadi ve kültürel açıdan en önemli şehridir. İktisadi büyüklük açıdan Dünyada (34. nüfus) açısından belediye sınırları göz önüne alınarak yapılan sıralamaya göre Avrupa'da 1. sırada gelir.
  • İstanbul Türkiye'nin kuzeybatısında, Marmara kıyısı ve Boğaziçi boyunca, Haliç'i de çevreleyecek şekilde kurulmuştur. İstanbul kıtalararası bir şehir olup, Avrupa'daki bölümüne Avrupa Yakası veya Rumeli Yakası, Asya'daki bölümüne ise Anadolu Yakası denir. Tarihte ilk olarak üç tarafı Marmara Denizi, Boğaziçi ve Haliç'in sardığı bir yarım ada üzerinde kurulan İstanbul'un batıdaki sınırını (İstanbul Surları) oluşturmaktaydı. Gelişme ve büyüme sürecinde surların her seferinde daha batıya ilerletilerek inşa edilmesiyle 4 defa genişletilen şehrin (39) ilçesi vardır. Sınırları içerisinde ise büyükşehir belediyesi ile birlikte toplam (40) belediye bulunmaktadır.
  • Dünyanın en eski şehirlerinden biri olan İstanbul, (M.S. 330 / 395) yılları arasında Roma İmparatorluğu, (395 - 1204 ile 1261 - 1453) yılları arasında Doğu Roma İmparatorluğu, (1204 - 1261) arasında Latin İmparatorluğu ve son olarak 1453 - 1922 yılları arasında Osmanlı İmparatorluğu'na başkentlik yaptı. Ayrıca, hilafetin Osmanlı İmparatorluğu'na geçtiği 1517'den, kaldırıldığı 1924'e kadar, İstanbul İslamiyet'in de merkezi oldu..

Etimoloji

  • istanbul'a çağlar boyunca değişik adlar verilmiştir. Bu kent adları, kent tarihinin farklı dönemleriyle ile ilişkilidir. Bu adlar tarihsel sırayla, (Byzantion, Augusta Antonina, Nova Roma, Konstantinopolis, Konstantiniyye ve İstanbul) adlarıdır.

Byzantion

  • Byzantion İstanbul’un bilinen ilk adıdır. (MÖ 667) de Antik Yunanistan'daki Megara kent devleti'nden gelen Dorlu Yunanlı yerleşimciler bugünkü İstanbul üzerinde bir koloni kurdu ve yeni koloniye kralları (Byzas veya Byzantas’ın) şerefine Byzantion adını verdiler

Augusta Antonina

  • Augusta Antonina, İstanbul'un 3. yüzyılın başında (Roma İmparatoru Septimius Severus) tarafından oğlu Antonius'un sonraki Roma İmparatoru Caracalla şerefine koyduğu kentin kısa süreli adıdır

Nova Roma

  • 330 yılında Roma İmparatoru I. Konstantin tarafından kent Roma İmparatorluğu'nun başkenti ilan edilince, kente Latince (Yeni Roma) anlamına gelen (Nova Roma) adını koydu ve bu adı teşvik etmeye çalıştıysa da bu ad hiç benimsenmedi.

Konstantinopolis

  • Ancak 337 yılında İmparator I. Konstantin'in ölümüyle kentin adı, onun şerefine (Konstantin’in) kenti anlamına gelen Konstantinopolis'e olarak çevrildi. Konstantinopolis, Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu boyunca kentin resmi adı olarak kaldı. Ama Konstantinopolis, kentin yerlileri tarafından sadece Yunanca "kent" anlamına anılırdı.
  • 1453 yılında Osmanlı Padişahı Fatih Sultan Mehmed önderliğinde Osmanlı İmparatorluğu tarafından fethinden sonra bile, Konstantinopolis, Batı'da kullanılan en yaygın ad olarak kaldı. 29 Ekim 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile, Cumhuriyet’in neredeyse ilk 7 yılı boyunca Konstantinopolis adı Batılılar tarafından kullanılmaya devam edilidi.

Konstantiniyye

  • Kostantiniyye Konstantinopolis'in Arapça versiyon şeklidir ve kentin İslam dünyasında bilinir hale gelen ve en çok kullanılan adı oldu. Yunanca'da Konstantin’in kenti anlamına gelen Konstantinopolis'in aksine, Kostantiniyye Arapça'da Konstantin’in yeri anlamına geliyor.
  • 1453 yılında fetihten sonra, kent Osmanlı İmparatorluğu'nun dördüncü başkenti ilan edilidi ve Kostantiniyye Osmanlı İmparatorluğu tarafından kentin resmi adı olarak kullanıldı ve 1923 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar, çoğu zaman bu ad kullanımda kaldı. Örneğin Osmanlı İmparatorluğu ve mahkemeleri, Kostantiniyye'de yayımlanan resmi belgelerin kaynağını belirtmek için, (be-Makam-ı Darü's-Saltanat-ı Kostantiniyyetü'l-Mahrusâtü'l-Mahmiyye) gibi başlıklar kullanılırdı. Ancak, bazı dönemlerde Osmanlı yetkilileri kent için diğer adlardan yanaydı. Hem kent için hem de Osmanlı hükümeti'ni tanımlamak ve diplomatik yazışmalar için özellikle bu yüceltici adlar eş anlamlı kullanılırdı ve teşvik edilirdi.(Dersaadet Mutluluk Kapısı) (Derâliye Yüce Kapı) (Bâb-ı Âli Yüce Kapı) (Pâyitaht Tahtın Ayağı veya Başkent) (Asitane Devletin Eşiği)

İstanbul

  • Etimolojik olarak, İstanbul adının kökeni Türkçe telaffuz:İstanbul ve halk arasında bazen Ustanbul Ortaçağ (Bizans) Yunancası’nda (kent'e yada kent'de) anlamına gelen Yunanca kelimelerinin Türkçeleştirilmesiyle oluşmuştur.
  • İstanbul adı, 10. yüzyıldan beri farklı şekillerde Arap kaynaklarında ve 11. yüzyıldan beri Türk kaynaklarında geçmektedir. Ayrıca *İstanbul adı, 1453 fethinden önce bile Türkçe’de özellikle Türk halkı arasında kent için kullanılırdı.
  • Osmanlı İmpartorluğu'nda ilk dönem belgelerinde İstanbul adı Osmanlı Türkçesi'nde, (a-sitan yada i-stan,) olarak geçti ve Arapça'da i-stan "güzellikler diyarı" anlamına gelir. Son dönem belgelerinde ise (a-stan-bol veya i-stan-bul) olarak geçti.
  • İstanbul, Osmanlı döneminde resmi ad olmasa da, resmi belgelere girdi ve sıkça kullanıldı. Ayrıca Osmanlı Ordusunda İstanbul'un “merkez” ordu komutanı için resmen İstanbul ağası ve İstanbul'un en yüksek sivil hakimi için resmen “İstanbul efendisi” sıfatları kullanılırdı. Bu sıfat daha sonra prestijli bir hal alıp “gayriresmi” olarak kültürlü ve görgülü İstanbullular için kullanılmaya başlandı.
  • 29 Ekim 1923 yılında Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra bile, Cumhuriyet’in neredeyse ilk 7 yılı boyunca Konstantiniyye ve yurtdışında Batılılar tarafından Konstantinopolis adları kullanılmaya devam edilidi.
  • Ancak, 28 Mart 1930 yılında Türk Posta Hizmet Kanunu ile kentin adı resmen değiştirilerek İstanbul adını almıştır. (Konstantinopolis Konstantiniyye) gibi adlar ise tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Ayrıca Türk makamları yabancılardan kendi dillerinde kentin tek adı olarak resmen “İstanbul” adını kullanılmasını talep etmiştir ve uygulamaya koymuştur. Cumhuriyet dönemiyle birlikte İstanbul kentin resmi ve uluslararası adı ilan edildikten sonra "Konstantinopolis" adının mektuplarda veya diğer yazışmalarda ve uluslararası alanlarda kullanılması yasaklandı. Örneğin yurtdışından İstanbul'a gönderilen mektuplarda adres olarak "Konstantinopolis" yanında “İstanbul” yazsa bile yazıldıysa bu mektuplar geri gönderilmeye başlandı.

İstanbul Hakkında

Coğrafya

  • İstanbul 41° K, 29° D koordinatlarında yer alır. Batıda Çatalca Yarımadası, doğuda Kocaeli Yarımadası'ndan oluşur. Kuzeyde Karadeniz, güneyde Marmara Denizi ve ortada İstanbul Boğazı'ndan oluşan kent, kuzeybatıda Tekirdağ'a bağlı Saray, batıda Tekirdağ'a bağlı Çerkezköy, Tekirdağ, Çorlu, Tekirdağ, güneybatıda Tekirdağ'a bağlı Marmara Ereğlisi, kuzeydoğuda Kocaeli'ne bağlı Kandıra, doğuda Kocaeli'ne bağlı Körfez, güneydoğuda Kocaeli'ne bağlı Gebze ilçeleri ile komşudur.
  • İstanbul'u oluşturan yarımadalardan Çatalca Avrupa, Kocaeli ise Asya anakaralarındadır. Kentin ortasındaki İstanbul Boğazı ise bu iki kıtayı birleştirir. Boğazdaki Fatih Sultan Mehmet ve Boğaziçi Köprüleri kentin iki yakasını birbirine bağlar. İstanbul Boğazı boyunca ve Haliç'i çevreleyecek şekilde Türkiye'nin kuzeybatısında kurulmuştur.

Şehir Panaroması

  • İstanbul'un toplam 39 ilçesi vardır. Bu ilçelerin 25'i (Avrupa Yakası)'nda, 14'ü ise (Anadolu Yakası)'ndadır. İstanbul'un ilçeleri üç ana bölgeye ayrılmaktadır
  • Eski İstanbul'un tarihi yarımadası olan Fatih ve Eminönü Eminönü ilçesi 2008 yılında bir yasa ile Fatih ilçesine bağlanmıştır. Günümüzde yarımadayı Fatih ilçesi oluşturmaktadır. 15. yüzyıl'ın İstanbul'unu oluşturmaktaydı. Bu bölgenin kuzey kıyılarında Haliç bulunmaktaktadır. Batıdaki İstanbul Surları'na kadar uzanır. Güney sınırını Marmara Denizi denizi oluşturur. Doğuda ise Boğaz'ın girişi bulunmaktadır.
  • Haliç'in kuzeyinde bulunan Beyoğlu ve Beşiktaş ilçeleri tarih açısından büyük öneme sahiptir. Son Osmanlı Padişahları'nın sarayı Dolmabahçe Sarayı Kabataş'dadır.İstanbul Boğazı kıyıları boyunca Ortaköy ve Bebek gibi eski semtler birbirlerini takip etmektedir. Şehrin her iki yakasındada Boğaz boyu devam eden lüks yalılar mevcuttur.
  • Üsküdar (antik Chrysopolis) ve Kadıköy (antik Chalcedon) ilçeleri eski zamanlarda birer şehir iken zamanla değiştirilerek İstanbul'un ilçesi haline gelmişlerdir. İstanbul'un Anadolu Yakası'ndaki en eski ilçeleridir. Günümüzde, birçok çağdaş yerleşim alanlarına ve iş sahası bakımından büyük öneme sahiptir. Şehrin nüfusunun üçte birine ev sahipliği yapmaktadır.İstanbul'un tarihi semtlerinden “batıya ve kuzeye” gidildikçe büyük bir farklılaşma görülür.
  • En yüksek gökdelenler ve ofis binaları Avrupa Yakası'da özellikle Levent, Mecidiyeköy ve Maslak'ta toplanırken, Anadolu Yakası'nda ise Kadıköy ilçesindeki Kozyatağı mahallesi dikkat çeker. 20. yüzyılda şehrin hızla büyümesi, doğudan batıya büyük bir göçün başlamasına neden olmuştur. Böylece şehirdeki gecekondulaşma büyük bir hız kazanmıştır. Kaçak olarak hazine veya özel arazilere yapılan bu binalar, kısa sürede ve düşük kalitede yapılır. Türkiye'nin en büyük şehirleri arasında bulunan Ankara ve İzmir'de bu yapılar yaygındır. Gecekondular, çarpık kentleşmeye büyük ölçüde neden olmaktadır..

Yönetim

  • İstanbul'un halen görevde bulunan Belediye başkanı, Kadir Topbaş'tır. Şehrin valisi ise Hüseyin Avni Mutlu'dur.
  • İstanbul, partili sistem ile başa gelen başkanlar tarafından yönetilir. Bu yönetim şekli 3 Nisan 1930'da İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin kurulmasından beri devam etmektedir. Belediye şehrin tüm karar yetkisini elinde bulundurmaktadır.
  • Şehrin yönetimi 3 ana organda toplanmıştır. 1. Belediye Başkanı her (5 yılda) bir seçilir. 2. Büyükşehir Konseyi, 3. Büyükşehir yönetim kurulu.
  • Bugünkü İstanbul Büyükşehir Belediye Binası Fatih ilçesinin Saraçhane adıyla bilinen bölgesinde bulunmaktadır. Bina, 17 Aralık 1953 yılında tamamlanmış, 26 Mayıs 1960 tarihinde belediye binası olarak hizmet vermeye başlamıştır..

Nüfus

  • Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) hazırlamış olduğu 2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) Nüfus Sayımı Sonuçlarına göre İstanbul'un Toplam Nüfusu 13.255.685 kişidir. Toplam nüfus içerisinde 13.120.596 (% 98,98) kent nüfusu, 135.089 da (% 1,02) kırsal nüfusudur.
  • İstanbul'un 14'ü Anadolu Yakasında, 25'i Avrupa Yakasında olmak üzere toplam 39 ilçesi vardır. İstanbul'un 39 ilçesi nüfus sayısı bakımından 2010 yılı verilerine göre incelendiğinde en yüksek nüfusa sahip ilçesi Bağcılar, en az nüfusa sahip ilçesi de Adalar olmuştur

        İlçe         Nüfus
Adalar 14.221
Arnavutköy 188.011
Ataşehir 375.208
Avcılar 364.682
Bağcılar 738.809
Bahçelievler 590.063
Bakırköy 219.145
Başakşehir 248.467
Bayrampaşa 269.481
Beşiktaş 184.390
        İlçe         Nüfus
Beykoz 246.136
Beylikdüzü 204.873
Beyoğlu 248.084
Büyükçekmece 182.017
Çatalca 62.001
Çekmeköy 168.438
Esenler 461.072
Esenyurt 446.777
Eyüp 338.329
Fatih 431.147
        İlçe         Nüfus
Gaziosmanpaşa 474.259
Güngören 309.624
Kadıköy 532.835
Kağıthane 416.515
Kartal 432.199
Küçükçekmece 695.988
Maltepe 438.257
Pendik 585.196
Sancaktepe 256.442
Sarıyer 280.802
        İlçe         Nüfus
Silivri 138.797
Sultanbeyli 291.063
Sultangazi 468.274
Şile 28.119
Şişli 317.337
Tuzla 185.819
Ümraniye 603.431
Üsküdar 526.947
Zeytinburnu 292.430

İstanbul'da yaşayanların yaklaşık % 64,66'sı (8.571.374) İstanbul Avrupa Yakası; % 35,33'ü de (4.684.311) İstanbul Anadolu Yakasında yaşar. İstanbul'un nüfusu son 20 yılda 2 katına çıkmıştır. İşsizlik sebebi ile bir çok insan İstanbul'a göç etmiş, genelde şehir etrafında gecekondu mahalleleri oluşturmuştur.

Tarihsel nüfus

İstanbul'un nüfusu tarih boyunca tahmini olarak (1927-2010 sayımlarının, 1927 öncesi tahmini rakamlarıdır) şöyledir:

İstanbul'un geçmişteki nufüs sayısı
Yıl Nüfus Yıllık artış oranı(%)
330 40.000 -
400 400.000 3,34
530 550.000 0,25
545 350.000 -2,97
715 300.000 -0,09
950 400.000 0,12
1200 150.000 -0,39
1453 36.000 -0,56
Yıl Nüfus Yıllık artış oranı(%)
1477 14.803 -3,64
1566 600.000 4,25
1817 500.000 -0,07
1860 715.000 0,84
1885 873.570 0,80
1890 874.000 0,01
1897 1.059.000 2,78
1901 942.900 -2,86
Yıl Nüfus Yıllık artış oranı(%)
1914 909.978 -0,27
1927 680.857 -2,21
1935 741.148 1,07
1940 793.949 1,39
1945 860.558 1,62
1950 983.041 2,70
1955 1.268.771 5,24
1960 1.466.535 2,94
Yıl Nüfus Yıllık artış oranı(%)
1965 1.742.978 3,51
1970 2.132.407 4,12
1975 2.547.364 3,62
1980 2.772.708 1,71
1985 5.475.982 14,58
1990 6.629.431 3,90
2000 8.803.468 2,88
2010 13.120.596 4,90

Din

  • İstanbul dünyadaki çoğu metropol gibi birçok insan topluluğu tarafından şekillendirilmiştir. Şehirdeki en büyük mensubu bulunan din İslamiyet'tir. Dini azınlıkları ise Yunan Ortodoks Kilisesi, Ermeni Apostolik Kilisesi ve Sefarad ve Aşkenaz Yahudiler oluşturmaktadır. 2000 yılı nüfus sayımına göre; (2,691 faal camii), (123 faal kilise), (26 faal sinagog) mevcuttur. Ayrıca 109 Müslüman mezalığı, 57'de gayrimüslim mezarlığı bulunmaktadır. Sayıları çok azalmadan önce, belirli ilçelerde bu dini azınlıklar yaşamaktaydı. Örneğin Kumkapı'da Ermeni nüfusu, Balat'da Yahudi nüfusu ve Fener'de ise Rum nüfusu vardı. Rum Ortodoks Patrikhanesi'nin ruhani lideri I. Bartholomeos, Fatih'in Fener semtinde bulunmaktadır. Bu patrikhane Hıristiyanlık dininin önemli bir kesimini oluşturan Ortodoks mezhebinin merkezidir.

Eğitim

  • İstanbul'da 7 devlet 24 vakıf olmak üzere 31 üniversite vardır. Özellikle kamuya ait öğretim kurumları ülkenin en saygın ve en donanımlı üniversitelerindendir. Ancak son yıllarda da özel üniversitelerin sayısında bir yükselme olmuştur. Türkiye'nin en eski 3 devlet üniversitesinden ikisi İstanbul'dadır.
İstanbuldaki Üniversiteler
Boğaziçi Üniversitesi Galatasaray Üniversitesi İstanbul Üniversitesi İstanbul Teknik Üniversitesi
Marmara Üniversitesi Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Yıldız Teknik Üniversitesi İstanbul Medeniyet Üniversitesi
Acıbadem Üniversitesi Bahçeşehir Üniversitesi Beykent Üniversitesi Doğuş Üniversitesi
Fatih Üniversitesi Haliç Üniversitesi Işık Üniversitesi İstanbul Arel Üniversitesi
İstanbul Aydın Üniversitesi İstanbul Bilgi Üniversitesi İstanbul Bilim Üniversitesi İstanbul Kemerburgaz Üniversitesi
İstanbul Kültür Üniversitesi İstanbul Şehir Üniversitesi İstanbul Ticaret Üniversitesi Kadir Has Üniversitesi
Koç Üniversitesi Maltepe Üniversitesi Okan Üniversitesi Özyeğin Üniversitesi
Piri Reis Üniversitesi Sabancı Üniversitesi Yeditepe Üniversitesi Yeni Yüzyıl Üniversitesi
İstanbuldaki liseler
Galatasaray Lisesi İstanbul Lisesi Cağaloğlu Anadolu Lisesi İstanbul Kız Lisesi Kuleli Askeri Lisesi
Nişantaşı Anadolu Lisesi Kadıköy Anadolu Lisesi Özel İtalyan Lisesi Robert Koleji VEFA LİSESİ
Heybeliada Deniz Lisesi Arnavutköy Bolluca Ticaret Meslek Lisesi Durusu Hüseyin Ökten Lisesi Hadımköy İbrahim Özaydın Çok Programlı Lisesi Hadımköy Örfi Çetinkaya Anadolu Lisesi
Mehmet Rauf Lisesi Mevlana Lisesi TEB Ataşehir Anadolu Lisesi 50. Yıl İnsa Lisesi Özel Okyanus Lisesi
Mahmutbey Lisesi Osmangazi Lisesi Dündar Uçar Lisesi Ataköy Lisesi Özel Akçınar Lisesi
Burdaki liste Rastgele Üretilmiştir listenin Tamamını Görmek için İstanbul'daki liseler Maddesine Bakınız

İklim

İstanbul'un iklimi, Karadeniz iklimi ile Akdeniz iklimi arasında geçiş özelliği gösteren bir iklimdir, dolayısıyla İstanbul'un iklimi ılımandır.İstanbul'un yazları sıcak ve nemli; kışları soğuk, yağışlı ve bazen karlıdır. Nem yüzünden, hava sıcak olduğundan daha sıcak; soğuk olduğundan daha soğuk hissedilebilir. Kış aylarındaki ortalama sıcaklık 2 °C ile 9 °C civarındadır ve genelde yağmur ve karla karışık yağmur[2] görülür. Kar da yağar. Kış aylarında bir iki hafta kar yağabilir. Yaz aylarındaki ortalama sıcaklık 18 °C ile 28 °C civarındadır ve genelde yağmur ve sel görülür. [3] En sıcak aylar Temmuz ve Ağustos aylarıdır ve ortalama sıcaklık[4] 23 °C dir, en soğuk aylar da Ocak ve Şubat aylarıdır ve ortalama sıcaklık 5 °C dir. İstanbul'da yılın ortalama sıcaklığı 13,7 derecedir.Toplam yıllık yağış 843,9 mm dir ve tüm yıl boyunca görülür. Yağışların % 38'i kış % 18'i ilkbahar, % 13'ü yaz, % 31' sonbahar mevsimindedir. Yaz en kuru mevsimdir, ama Akdeniz iklimlerinin aksine kurak mevsim yoktur. İstanbul 1994 yılına kadar susuzluk çekmiştir fakat alınan önlemlerle herhangi bir su sıkıntısı kalmamıştır. Bunlardan biri Melen projesidir.Şu ana kadar en yüksek hava sıcaklığı; 12 Temmuz 2000'de 40.5 °C olarak kaydedilmiştir. En düşük hava sıcaklığı ise; 9 Şubat 1929'da -16.1 °C olarak kaydedilmiştir.Şehir oldukça rüzgârlıdır; rüzgârın ortalama hızı saatte 17 km dir.[3] İstanbul'da yılın ortalama sıcaklığı 13,7 derecedir.[3]

Istanbul İçin İklim Verileri
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
Ortalama Sıcaklık°C (°F) 8.7 9.1 11.2 16.5 21.4 26.0 28.4 28.5 25.0 20.1 15.3 11.1 18,8
En Düşük Sıcaklık °C (°F) 2.9 2.8 3.9 7.7 12.0 16.0 18.5 18.7 15.5 12.0 8.5 5.3 10,5
Yağış ‘Metrekareye’ mm (inches) 98.4
(3.874)
80.2
(3.157)
69.9
(2.752)
45.8
(1.803)
36.1
(1.421)
34.0
(1.339)
38.8
(1.528)
47.8
(1.882)
61.4
(2.417)
96.9
(3.815)
110.7
(4.358)
123.9
(4.878)
843,9
(33,224)
Ortalama precipitation days 17.7 15.3 13.6 10.3 7.8 5.3 3.6 4.0 6.1 10.3 12.9 16.9 123,8
Kaynak: [5]


Önemli Mekânları

İstanbul Surları

Dolmabahçe Sarayı

Haliç

Beylerbeyi Sarayı

Topkapı Sarayı

Yıldız Sarayı

Çırağan Sarayı

Taksim Meydanı

Sultanahmet Meydanı

Beyazıt Meydanı

Özgürlük Meydanı

Gülhane Parkı

Alışveriş Merkezleri

Restoranlar

Ulaşım

Medya

Kaynakça