Denizli

Bilgibanka, Hoşgeldiniz
Şuraya atla: kullan, ara

Amasya Resimleri

Denizli
Denizli'deki Horoz heykeli
Denizli belediyesi Delikliçınar Meydanı
Karcı Dağın'daki akarsu, Denizli
Örnek Denizli evi
Karahayıt, Denizli
Tripolis antik kenti kalıntılarından bir örnek
Tripolis antik tiyatrosu
Denizli Çatalçeşme'deki Özay Gönlüm heykeli
Denizli Atatürk Stadyumu
Denizli'de Mustafa Kemal Atatürk Heykeli

Modern Denizli

Denizli ilinin merkezi olan şehir. Ege Bölgesi'nin Ege Bölümü'nde yer almaktadır. 500 bini aşan merkez nüfusuyla, İzmir'den sonra Ege bölgesinin en büyük kentidir. Türkiye'nin ise en büyük ve en gelişmiş 16. şehrinden biridir. Bir sanayi, ihracat ve ticaret merkezi olan Denizli aynı zamanda otuz bini aşan öğrenci sayısıyla bir üniversite şehridir. 2. üniversite olarak Uluslararası Denizli Üniversitesinin görüşmelerine başlanarak, Uluslarası Denizli Üniversitesi eğitim stratejisi adı altında bir konferans verilmiştir. Denizli bir turizm kenti olmasının yanısıra düzenlenen yerel, ulusal ve uluslararası etkinliklerle eğitim, kongre, kültür ve sanat merkezi özelliğindedir. Güney Ege Kalkınma Ajansı'nın (Geka) merkezi de Denizli'dir.

Akdağ'ın (Babadağ) kuzey yamaçları eteklerinde, Büyük Menderes'in kolu olan Aksu çayına kavuşan derelerle hafifçe yarılmış bir plato üzerinde yer alan Denizli, yeni bir kenttir. Asıl kent buradan 6-7[1] kilometre kadar kuzeydeki Laodikya (Laodicaea) idi. Selçuklular ve Bizanslılar arasındaki savaşlar sonucu yıkıma uğrayan ve özellikle suyolları bozulan Laodikeia zamanla terk edilmeye başlanmış ve yerleşme 11. yüzyıldan başlayarak bol su kaynaklarının bulunduğu Denizli Ladik'e doğru yer değiştirmeye başlamıştır. Kent 1702-1703'teki bir deprem sırasında büyük zarara uğramış ve daha sonra yeniden kurulmuştur. Ege kıyılarından iç kesimlere sokulan doğal bir yol üzerinde bulunan Denizli, özellikle 1950'li yıllarda karayollarının düzelmesinden sonra, bu konumunun ve çevresindeki tarım etkinliklerinin gelişmesi sonucu hızla kalabalıklaşmış ve 1950'de 22.000 olan nüfusu, aradan geçen 60 yıl içinde 20 katından fazla artmıştır. Sanayisi,turizmi,ticareti ve hizmet sektörü çok gelişmiş olan Denizli, Türkiye'nin en kalkınmış kentlerinden biridir. Dünya'da tekstilin en önemli başkentleri arasındadır. Denizli, Türkiye'nin 10 büyük ekonomisi arasındadır. Kent, havlu, bornoz ve ev tekstilinde ABD ve AB pazarında iyi bir prestije sahiptir. Havası ve doğası Ege Bölgesi'nin ortalamalarını yansıtır. Halk arasındaki deyişiyle kızı ve horoz'uyla ünlüdür; şehrin birkaç noktasında horoz heykeli bulunur. Dünyaca bilinen doğa harikası Pamukkale de şehrin simgelerinden biridir. Pamukkale, Unesco'nun dünya kültür mirası listesindedir. Karahayıt da uluslararası termal bir merkezdir. Ayrıca en yüksek dağı Honaz Dağı aynı zamanda Ege Bölgesi'nin en yüksek dağıdır (2532 m). Şehirde UNESCO'ya giren Hierapolis, Laodikya, Tripolis vb. birçok antik kent bulunmaktadır.

Coğrafya

Denizli, Anadolu Yarımadası'nın güneybatı,Ege Bölgesi'nin doğusunda yer almaktadır. Ege, İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri arasında bir geçit durumundadır. Denizli İli'nin her iki bölge üzerinde de toprakları vardır.Denizli ili 28°38' - 30°05' doğu meridyenleri doğu uç noktası; Çivril ilçesi Gümüşsu - Gökgöl Köyü Dinar sınırında Efekli Tepe, batı uç noktası; Buldan ilçesi Alandız Köyü, Manisa - Sarıgöl sınırında Tezek tepe) 38°29' - 38°52' kuzey paralelleri (Kuzey uç noktası; Çivril Çapak Köyü, Afyon sınırında Avgan Damları mezarlığı, güney uç noktası; Çameli - Muğla sınırında Karabayır Köyü) arasında yer alır. Denizli ili doğuda Burdur, Isparta, Afyon; batıda Aydın, Manisa; güneyde Muğla; kuzeyde Uşak illeri ile komşudur. Yüzölçümü 11.868km², denizden yükseltisi ise 428 m[2]'dir.

Dağları

  • Honaz Dağı Yükseltisi 2571[3]m'dir.Denizli'nin 17km güneydoğusundadır.Yamaçları dik meyillidir. Kuzey yamaçları ormanlarla kaplı, güney yamaçları daha eğilimlidir. Denizli - Muğla ve Antalya karayolu, dağın güneybatı eteklerinden geçmektedir. Honaz Dağı koruma altına alınarak Milli Park yapılmıştır. Yaz ve kış aylarında dağın tepelerinde kar bulunur ve Denizli ilinin su deposunu oluşturur.
  • Karcı Dağ Denizli'nin güneyinde, Babadağ'ın devamı seklinde uzanır. En yüksek yeri Gökbel tepesi 2308m'dir.Karcı Dağı ile Honaz Dağı arasında Akdeniz ve Ege Bölgelerini birbirine bağlayan Kazıklıbeli Geçidi (1250m) bulunur. Ayrıca Karcı Dağı'nın Çamlık üzerinden eski Tavas Yolu olarak bilinen bir geçit bölgesi daha vardır. Dağ üzerinde sürekli kar bulunur.
  • Diğer.. Bozdağ,Akdağ,Eşler Dağ,Büyük Çökelez Dağı,Elma Dağ,Sazak Dağ,Beşparmak Dağ,Maymun Dağ,BurGaz Dağı,Babadağ,Sandıras Dağı,KızılHisar Dağ

Ovaları

  • Çürüksu ve Denizli Ovası: Çömleksaz köyünden başlayan ova, Pamukkalenin altından, Büyük Menderes (Sarayköy) ovasına karışır. Ovayı Çürüksu sular. Yüzölçümü 150 km2, denizden yükseltisi 100 ile 600 metre arasında değişir. Ovada Pamuk, buğday, mısır yetiştirilir.
  • Büyük Menderes ve Sarayköy Ovası: Doğudan Honaz Dağı, kuzey ve kuzeydoğudan Çökelez Dağı, kuzeybatıdan Sazak Dağı, güney ve güneybatıdan Babadağ ile çevrilidir. Ovayı Büyük Menderes akarsuyu sulamaktadır. Yüzölçümü 200 km2, denizden yükseltisi 70-500 metre arasında değişir. Ovada Pamuk,buğday,mısır yetiştirilir,
  • Diger... Tavas Ovası,Kaklık Ovası,Hanabat Ovası,Acıpayam Ovası,Çivril ve Baklan Ovaları

Göl Ve Göletleri

Doğal Göller

  • Acı Göl Tektonik oluşumlu bir göldür. Yüzölçümü 41.34km2.dir.
  • Beyleri Gölü En derin yeri 4m.dir. Yüzölçümü 4.12km2.dir. Denizden yüksekliği 850m.dir
  • Kara Göl Yüzölçümü 0.20km, denizden yüksekliği 1250m.dir
  • Süleymaniye Gölü Yüzölçümü 1.05km2, denizden yüksekliği 1150m.dir
  • Işıklı Gölü Yüzölçümü 65.87km2[4], denizden yüksekliği 814m, en derin yeri 8m.dir.
  • Kartal Gölü Denizden yüksekliği 1903m.dir.

Baraj ve Göletler

  • Işıklı Depolaması Çivril ilçe merkezinin yaklaşık 10 km güney doğusunda yer almaktadır.
  • AdıGüzel Barajı Denizli iline bağlı Güney ilçesinin 16 km doğusunda Büyük Menderes Nehri üzerinde sulama, taşkın önleme ve enerji üretme amacıyla inşa edilmiş olup, 1990 yılında hizmete girmiştir
  • Cindere Barajı Güney İlçesi’nin 5 km güneybatısında Büyük Menderes nehri üzerinde talvegden yüksekliği 72 m, temelden yüksekliği 107,50 m, 1,5 hm3 gövde hacminde Silindirle Sıkıştırılmış Katı Dolgu (SSKD) tipinde gövde inşa edilerek 2010 yılı başında hizmete açılmıştır.
  • Gökpınar Barajı Denizli merkezine kuş bakışı 4 km mesafede bulunmaktadır. Baraj gölünde depolanan 28,20 hm3 su ile; 354 ha yeni sulama sahasının sulanması, ypılır.
  • Tavas Yendire Barajı Tavas ilçesinin 19,4 km batısında, Yenidere çayı üzerinde talvegden 43 m yüksekliğinde 770.000 m3 hacme sahip toprak dolgu tipinde inşa edilerek 2010 yılı sonunda hizmete açılmıştır.

Çardak Beyleri Göleti ardak ilçesi Beylerli Kasabasına 3 km yakınında Değirmendere üzerinde inşa edilmiş olup, 3,25 hm3 su depolanmaktadır.

Nufus

2010 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine (ADNKS) göre İlin toplam nüfusu 931.823 kişi olup, bunun 464.104’ü erkek, 467.719’ u kadındır. Merkez İlçe şehir nüfusu 498.643, belde/köy nüfusu 28.974’tür. Merkez hariç 18 ilçe, 87 Belediye ve 360 köyü vardır.

İl/ilçe Merkezleri

Belde/Köyler

Toplam

Denizli

Toplam

Erkek

Kadın

Toplam

Erkek

Kadın

Toplam

Erkek

Kadın

Merkez

498.643

248.498

250.145

28.974

14.623

14.351

527.617

263.121

264.496

Acıpayam

12.965

6.516

6.449

44.568

22.253

22.315

57.533

28.769

28.764

Buldan

15.086

7.374

7.712

12.006

5.896

6.110

27.092

13.270

13.822

Çal

3.949

1.996

1.953

18.300

8.911

9.389

22.249

10.907

11.342

Çameli

2.802

1.459

1.343

17.197

8.616

8.581

19.999

10.075

9.924

Çardak

4.586

2.347

2.239

4.868

2.416

2.452

9.454

4.763

4.691

Çivril

17.989

8.921

9.068

43.826

21.647

22.179

61.815

30.568

31.247

Güney

5.832

2.860

2.972

5.655

2.783

2.872

11.487

5.643

5.844

Kale

8.106

4.027

4.079

13.734

6.866

6.868

21.840

10.893

10.947

Sarayköy

18.510

9.286

9.224

11.344

5.618

5.726

29.854

14.904

14.950

Tavas

12.720

6.291

6.429

37.983

18.641

19.342

50.703

24.932

25.771

Babadağ

4.087

2.019

2.068

3.496

1.763

1.733

7.583

3.782

3.801

Bekilli

3.387

1.609

1.778

4.778

2.253

2.525

8.165

3.862

4.303

Honaz

9.830

4.903

4.927

20.700

11.136

9.564

30.530

16.039

14.491

Serinhisar

10.639

5.253

5.386

4.587

2.201

2.386

15.226

7.454

7.772

Akköy

2.766

1.406

1.360

2.726

1.350

1.376

5.492

2.756

2.736

Baklan

2.012

972

1.040

4.253

2.082

2.171

6.265

3.054

3.211

Beyağaç

2.595

1.328

1.267

4.586

2.315

2.271

7.181

3.643

3.538

Bozkurt

4.589

2.138

2.451

7.149

3.531

3.618

11.738

5.669

6.069

Toplam

641.093

319.203

321.890

290.730

144.901

145.829

931.823

464.104

467.719

Kaynak :Denizli Valiliği[5]


İlklim

Denizli ili Ege Bölgesinde olmasına rağmen, Ege Bölgesinin hakim iklimi olan Akdeniz iklimi tamamen görülmez. Kıyı kesimlerinden iç bölgelere geçit yerinde olduğundan az da olsa iç bölgelerin iklimi hissedilir. Ege Bölgesi ikliminden sıcaklık olarak biraz farklılıklar görülebilir. Denizli'de dağlar genel olarak denize doğru dik olduğundan, denizden gelen rüzgarlara açık bulunmaktadır. Kışlar ilik ve yağışlı geçmektedir.

Denizli İçin İklim Verileri
Aylar Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Yıl
Ortalama en yüksek sıcaklık °C (°F) 22.3 25.9 30.8 35.8 37.0 42.4 43.9 44.4 41.6 34.4 29.3 25.1 44,4
Ortalama Sıcaklık°C (°F) 10.6 11.9 15.9 20.6 26.4 31.5 34.6 34.4 29.9 23.8 16.9 11.9 22.37
En Düşük Sıcaklık °C (°F) 2.3 2.8 5.2 9.2 13.4 17.7 20.5 20.1 16.0 11.6 6.9 4.0 10.81
En Düşük Soguk °C (°F) −9.3 −10.5 −7 −2 2.7 7.9 13.1 12.0 7.5 0.4 −4.2 −6.3 −10,5
Yağış ‘Metrekareye’ mm (inches) 80.4
(3.165)
73.1
(2.878)
65.1
(2.563)
57.4
(2.26)
39.0
(1.535)
24.6
(0.969)
19.6
(0.772)
9.8
(0.386)
14.8
(0.583)
35.0
(1.378)
65.5
(2.579)
85.4
(3.362)
569,7
(22,429)
Ortalama yağmurlu günler 9 8 9 10 5 3 1 1 2 4 7 9 68
Aylık ortalama güneş Göreme süresi 114.7 120.4 176.7 204 282.1 336 365.8 341 276 204.6 141 102.3 2.664,6
source no. 1: Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü[6]
source no. 2: Weather2[7]


Bitki örtüsü

Denizli'nin % 59'u ormanlarla kaplıdır.Çayır ve meralar % 10, ekili ve dikili arazi % 43'tir.Ekime müsait olmayan kısmı sadece % 1'dir. İlin bitki örtüsünü çoğunlukla orman ağaçları ile Akdeniz iklimine has makiler meydana getirir. Ormanlarda karaçam, kızılçam, sedir, ardıç, meşe, kayın, çınar ve dişbudak gibi ağaçlar bulunur.

Eğitim

Denizli ili, okur yazar oranı %94 civarındadır. Ayrıca 3 Temmuz 1992 tarihinde kurulan Pamukkale Üniversitesi, Denizli'ye sosyo-ekonomik ve kültürel açıdan ayrı bir dinamizm ve canlılık getirmiştir. 31.000'i aşkın üniversite öğrencisiyle Pamukkale Üniversitesi her geçen gün daha da büyümektedir. Hızla inşa edilen Pamukkale Üniversitesi Kınıklı kampüsü yakın bir gelecekte Türkiye'nin en iyi kampüslerinden biri olmaya adaydır.

Ekonomi

Denizli ilinin ekonomisi sanayiye ve ticarete dayalıdır. Hizmet sektörü de oldukça gelişmiştir. Faal nüfusun %45'i tarım, balıkçılık,Arıcılık,ormancılık ve hayvancılıkla uğraşır. Bütün gelirin %30'u sanayiden sağlanır. Her yıl milyarlarca dolarlık ihracatıyla Türkiye'nin lokomotif sanayi şehirlerinden biridir. Denizli Türkiye'de ve dünyada tekstilin başkenti olarak anılıyor olsa da son yıllarda tekstilde yaşanan ekonomik kayıplar nedeniyle ekononik dengeler mermer ve doğal taş sektörü üzerine kaymıştır. Denizli'den tüm dünya ülkelerine traverten ve türevi olan mermer ve doğal taş ihracatı gerçekleştirilmektedir.

Tarım

Denizli tarıma çok elverişlidir. Başlıca tarım ürünleri; buğday, arpa, Ceviz, mısır, nohut, tütün, haşhaş, üzüm, İncir ve pancardır. Sebze üretimi ise 250 bin tondur. Üzümden sonra, kavun, karpuz, elma, armut, vişne, kiraz, şeftali, badem, erik ve nar bol miktarda yetişir.Antepfıstığı üretimi gün geçtikçe artmaktadır. 120.000 zeytin ağacından ortalama 1000 ton zeytin elde edilir.

Turizm

Müzeler

  • Atatürk ve Etnografya Müzesi
  • Pamukkale Arkeoloji Müzesi (Hierapolis)
  • Denizli Arkeoloji Müzesi (Proje halinde)

Ulaşım

İlde Denizli Çardak Havaalanı vardır. THY karşılıklı olarak gün içerisinde sıklıkla Denizli-İstanbul seferlerini gerçekleştirmektedir. İlde İzmir-Denizli hızlı tren seferleri mevcuttur. Kara ulaşımında İzmir ve Antalya gibi önemli kentlerimizin kavşak noktasında bulunan Denizli'den tüm otobüs firmaları sefer yapmaktadır.

Kardeş Şehirleri

  • Almelo
  • Amasya
  • Bertzdorf
  • Bursa
  • Braila
  • İsani
  • Larisa
  • Muan
  • Muş
  • Mogilev
  • Pavlodar
  • Rodos
  • Samara
  • Şam
  • Tiflis
  • Tokat







Kardeş Şehirler
Denizli,deki Şehir Merkezinde Bulunan Kardeş Şehirler Tabelası

Kaynakça