Mars (gezegen)

Bilgibanka, Hoşgeldiniz
(Mars sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara

Mars Bir diğer adıyla Merih ,Güneş Sistemi'ndeki, Güneş'ten itibaren dördüncü gezegendir. Bu gezegen Roma mitolojisindeki savaş ilahı Mars'a ithafen adlandırılmıştır. Literatürde kullanılan diğer adlarından biri, yüzeyinde yaygın demiroksitten dolayı kızılımsı bir görünüme sahip olduğu için Kızıl Gezegen'dir.İnce bir atmosferi olan Mars gerek Ay'daki gibi meteor kraterlerini, gerekse Dünya'daki gibi volkan, vadi, çöl ve kutup bölgelerini içeren çehresiyle bir yer benzeri gezegendir. Ayrıca rotasyon periyodu ve mevsim dönemleri Dünya’nınkine çok benzer.[1]

Mars’taki Olimpos Dağı adı verilen dağ Güneş Sistemi’nde bilinen en yüksek dağ ve Marineris Vadisi adı verilen kanyon en büyük kanyondur. Ayrıca Haziran 2008’de Nature dergisinde yayımlanan üç makalede açıklandığı gibi, Mars’ın kuzey yarımküresinde 10.600 km. uzunluğunda ve 8.500 km. genişliğindeki dev bir meteor kraterinin varlığı saptanmıştır. Bu krater, bugüne kadar keşfedilmiş en büyük meteor kraterinin (Ay'ın güney kutbu kısmındaki Atkien Havzası) dört misli büyüklüğündedir.[2][3]

Mars Karaterindeki Su Buzulu

Mars, Dünya hariç tutulursa, halen Güneş Sistemi’ndeki gezegenler içinde sıvı su ve [4]yaşam içermesi en muhtemel gezegen olarak görülmektedir.Mars Express ve Mars Reconnaissance Orbiter keşif araçları projelerinin radar verileri gerek kutuplarda [5](Temmuz 2005) gerekse orta bölgelerde (Kasım 2008)geniş miktarlarda su buzlarının var olduğunu ortaya koymuş bulunmaktadır. 31 Temmuz 2008’de Phoenix Mars Lander adlı robotik uzay gemisi Mars toprağının sığ bölgelerindeki su buzlarından örnekler almayı başarmıştır.

Mars Karaterindeki 2005 yılındeki akıntılar

Günümüzde, Mars, yörüngelerine oturmuş üç uzay gemisine ev sahipliği yapmaktadır: Mars Odyssey, Mars Express ve Mars Reconnaissance Orbiter. Mars, Dünya hariç tutulursa, Güneş Sistemi’ndeki herhangi bir sıradan gezegenden ibaret değildir. Yüzeyi pek çok uzay aracına evsahipliği yapmıştır. Bu uzay araçlarıyla elde edilen jeolojik veriler şunu ortaya koymuştur ki, Mars önceden su konusunda geniş bir çeşitliliğe sahipti; hatta geçen on yıllık süre sırasında gayzer (kaynaç) türü [6]su fışkırma veya akıntıları meydana gelmişti. NASA’nın Mars Global Surveyor projesi kapsamında sürdürülen incelemeler Mars’ın güney kutbu buz bölgesinin geri çekilmiş olduğunu ortaya koymuştur.

Mars’ın 1877 yılında astronom Asaph Hall tarafından keşfedilen Phobos ve Deimos adları verilmiş, düzensiz biçimli iki küçük uydusu vardır. Mars Dünya’dan çıplak gözle görülebilmektedir. çıplak gözle çoğu zaman Jüpiter Mars’tan daha parlak görünmesine karşın, ancak Venüs, Ay ve Güneş’çe aşılabilen bir parlaklıktır.[7]

Fiziksel Özellikleri

Mars’ın yarıçapı Dünya’nınkinin yaklaşık yarısı kadardır. Yoğunluğu Dünya’nınkinden daha az olup, hacmi Dünya’nın hacminin % 15’i, kütlesi ise Dünya’nınkinin % 11’i kadardır. Mars’ın Merkür’den daha büyük ve daha ağır olmasına karşılık, Merkür ondan daha yoğundur. Bu yüzden Merkürün yüzeyindeki yerçekimi Mars’ınkinden daha fazladır. Mars, boyutu, kütlesi ve yüzeyindeki yerçekimi bakımından Dünya ile Ay arasında yer alır. Mars yüzeyinin kızıl-turuncu görünümü hematit ya da pas adıyla tanınan demiroksitten (Fe2O3) kaynaklanır.[8]

Jeoloji

Mars’ın üstteki topoğrafik haritasında daha ziyade volkanik platolar (kırmızı renk) ve çarpışma havzaları (mavirenk) hakim görünmektedir.

Mars meteorlarının incelenmesi Mars yüzeyinin esas olarak bazalttan oluştuğunu göstermektedir. Bazı kanıtlar Mars yüzeyinin bir kısmının tipik bazalttan ziyade, yeryüzündeki andezit kayalarının benzeri olabilecek zengin silisyum oluşumlarından meydana geldiğini göstermektedir. Her ne kadar Mars’ın asli manyetik alanı yoksa da, gözlemler gezegen kabuğunun parçalarının vaktiyle iki kutuplu bir manyetik alanın etkisinde bulunmuş olduğunu göstermektedir. Minerallerde gözlemlenen bu paleomanyetizm yeryüzünün okyanus diplerinde bulunan tabakalarındakilere çok benzer özelliklere sahiptir. 1999’da ortaya atılan ve 2005’te Mars Global Surveyor verileriyle yeniden gözden geçirilen bir teoriye göre bu tabakalar, Mars’ta 4 milyar yıl önce, manyetik kutuplaşmanın yani manyetik alanın henüz etkin olduğu dönemde mevcut olan tektonik plakaların kanıtıdır.[9]

Gezegenin iç yapısına ilişkin güncel modellere göre, gezegen, esas olarak demir ve % 14-17 civarında sülfürden oluşan, yarıçapı yaklaşık 1480 km. olan bir çekirdek bölgesi içerir. Bu demir sülfür (FeS) bileşiği kısmen akışkandır. Çekirdek, günümüzde etkin olmadığı görülen, gezegendeki birçok tektonik ve volkanik oluşumlardan oluşmuş bir silikat mantosuyla çevrilidir. Gezegenin kabuğunun ortalama kalınlığı 50 km. olup, azami kalınlığı 120 km. civarındadır.Dünya’nın ortalama kalınlığı 40 km. olan kabuğu, her iki gezegenin boyutları gözönüne alındığında Mars’ınkine göre üç misli daha ince kalır.






Kaynakça

  1. "Mars Maddesi Kaynak Veri Wikipedia Sayfası". 17.08.2012 tarihinde erişilmiştir.
  2. "Ashley Yeager (July 19, 2008). "Impact May Have Transformed Mars İngilizce Kaynak veri". 27.08.2012 tarihinde erişilmiştir.
  3. "Ian Sample (June 26,2008). "Cataclysmic impact created north-south divide on Mars"." (İngilizce). Kataklismik etkisi Mars'ta kuzey-güney ayrımının hazırlandı. 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir.
  4. "Mars yaşam içermesi en muhtemel gezegen olarak görülmektedir." (İngilizce). 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir.
  5. esa.int, esa.int (28 July 2005). "Mars kuzey kutbunda krater içinde Su buzu bulundu haberi esa.int" (İngilizce). 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir.
  6. "Mars Karaterinde su fışkırma veya akıntıları meydana geldigi Görülmüştür" (İngilizce) (2005). 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir.
  7. "Mars teleskop İle Görem istatistikleri İngilizce Kaynak Sayfa NASA" (İngilizce). 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir.
  8. "wikipedia Mars Maddesi Fiziksel Özellikleri" (Türkçe). 27 Ağustos 2012 tarihinde erişilmiştir.
  9. "New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth". 3 Aralık 2012 tarihinde erişilmiştir.