Polonya

Bilgibanka, Hoşgeldiniz
Şuraya atla: kullan, ara

Kısaca

Polonya resmî adı Polonya Cumhuriyeti Orta Avrupa'da bulunan ülke. Komşuları, batıda Almanya, güneybatıda Çek Cumhuriyeti, güneyde Slovakya, kuzeydoğuda Rusya Federasyonu ve Litvanya, doğuda Belarus, güneydoğuda Ukrayna ve kuzeyde Baltık Denizi'dir. Ülke 312.679 km²'lik yüzölçümüyle Avrupa'nın 9, dünyanın altmış dokuzuncu büyük ülkesidir. Yaklaşık 38 milyonluk nüfusuyla dünya sıralamasında en kalabalık 33. ülkedir.

Tarihçe

  • Polonya Devleti, 10. yüzyılın ortalarında ortaya çıkmış ve 963 yılı ülke tarihinin başlangıcı olmuştur. Polonya ve Vistula nehirleri arasında yaşamış olan (Islav) kabilelerinin kurmuş olduğu bir devlettir. O zamanki bu (Islavlara) yayla insanları manasına gelen (Polane) deniyordu. Zamanla bu isim Polonya haline dönüştü.
  • Polonya 14. yüzyıldan 17. yüzyıla kadar geçen süre içinde Avrupa’da güçlü bir devlet halindeydi. Üç parçalanmadan ilki 1772 tarihine kadar olan çeşitli hanedanlıklar idaresindeydi. Bu tarihten îtibaren Polonya’nın çöküş dönemi başladı. 1772 tarihinde Prusya, Rusya ve Avusturya, ülke topraklarını aralarında paylaştılar. Bunu 1793 ve 1795 paylaşmaları takip etti. Polonya’nın elinde sadece doğu (Prusya) civarı kaldı. I. Dünya Savaşından sonra uzun mücadele ve sıkıntılardan sonra 1918 yılında Versay Antlaşmasıyla bağımsızlığı sağlandı.
  • 1939 yılında aynı anda Hem Nazi Almanyasının ve hem de Rusya’nın işgaline uğradı. Savaş boyunca 6 milyon Polonyalı öldürüldü. Daha sonra Alman orduları müttefiklere teslim oldu. İşgal sırasında kurulan sürgündeki Polonya hükümeti işbaşına geldi. 1947 yılında yapılan seçimlerde komünistler hükümeti kurdular ve ülkeyi Rusya’nın peyki durumuna soktular. İkinci Dünya Harbinin bu zor günlerinden sonra Polonya, Rusya’ya verilen (178.842 km2)lik bölgeye karşı 1945’te Alman topraklarından 102.400 km2lik bir bölgeyi aldı. Oder Neisse hattının doğusunda kalan bu bölge Silezya, Pomerania, Batı Prusya ve Doğu Prusya’yı da içine almaktaydı.
  • Polonya idaresine komünistlerin gelmesiyle, büyük mülkiyetler kaldırıldı, endüstriler millîleştirildi, okullardaki eğitim sistemleri komünistleştirildi. Üretim azaldı. Bütün bunların netîcesinde 1956 yılında Poznan’da isyan çıktı.
  • 1970 yılında yeni ağır vergiler ve aşırı fiyat yükselmeleri yeni isyanlara yolaçtı. 1980 yılında olaylar daha şiddetlendi. Lenin tersanelerinde gelişen (İşçi Grevleri) sonunda, işçinin yanında olduğunu söyleyen komünist idare (21 imtiyazı) vermek mecburiyetinde kaldı. Gdansk adıyla bilinen bu grevler sonunda, bağımsız işçi sendikaları kurma hakkı elde edildi.
  • Olayların gidişinden ürken Rusya’nın tehditleri ülkede sıkıyönetim îlanına sebep oldu. İşçi ayaklanmalarını organize eden Dayanışma Sendikası liderleri tutuklandı. 1982 yılında ABD baskısı neticesi sıkıyönetim kaldırıldı. 1983 yılında yine Danzig’te Lenin Tersanelerinde hükümet aleyhtarı gösteriler yapıldı. 1 Mayıs’ta Polonya İşçileri, İşçi hükümetinden haklarını talep etmek üzere “İşçi Bayramını” grevlerle kutladılar.
  • Askerî idare işçilere bazı haklar verdi. 1985 seçimlerinden sonra başa geçen Jaruzelski, Batıyla ilişkilerini geliştirmeye çalıştı. DayanışmaSendikasına karşı takip edilen sert politika 1986’da yumuşamaya başladı. Artan ekonomik problemler 1988’de büyük bir grev dalgasına sebep oldu. 1989 Haziranında yapılan seçimlerde, o tarihe kadar iktidarda olan Birleşik İşçi Partisi ağır hezimete uğradı. Dayanışma Sendikasının teklifi üzerine Tadeusa Mazowiecki başkanlığında bir koalisyon hükümeti kuruldu. 1990’daki devlet başkanlığı seçimlerini Lech Walesa kazandı.

Çoğrafya

  • Polonya yaklaşık (312.667 km2) lik yüzölçüme sahiptir. Baltık kıyıları yaklaşık olarak (525 km) uzunluğundadır.
  • Polonya, bir ova görünümündedir. Güney sınırlarını teşkil eden Karpat Dağları haricinde ülke toprakları deniz seviyesinden yaklaşık (300 m) kadar yüksektedir.
  • Ülke esas olarak, güneyde Çek Cumhûriyeti sınırını teşkil eden dağlardan doğan ve Baltık Denizine dökülen Odra ve Vistula nehirlerinin vadilerini ihtiva etmektedir. Güney sınırındaki dağlar iki ayrı sistem halindedir. Güneybatıda Karkonsze Dağları ve güneyde Karpat Dağları yer alır. Bunlar bir seri paralel dağ silsilelerinden meydana gelmiş olup, en yüksek noktası (2503 m) yüksekliğindeki Rysy Tepesi olan Tatra Dağlarında birleşirler. İki dağ sistemini, Polonya’nın güneye açılmasına izin veren Moravya Kapısı ayırır. Moravya Kapısı, bugün için dahi önemli bir kara ve demiryolu çıkışı ve bir ticarî ulaştırma kanalı olarak, tarihteki “geçiş yolu) rolünü muhafaza eden bir geçittir.
  • Vistula ve Oder’den başka diğer iki önemli nehir (Bug ve Neisse)’dir. Ülkede küçüklü büyüklü birçok göl vardır. Özellikle kuzeydoğuda göllerin sayısı oldukça fazladır. BunlardanSniardwy, Mamry ve Niegocin en büyükleridir.

İklim

  • Polonya’da yaz ayları “sıcak”, kış ayları “soğuk” ve uzun sürer. Yaz mevsimi için Haziran ayı sıcaklık ortalaması (18°C ila 20°C) arasındayken, kış mevsimi için Ocak ortalaması ise (-5°C ila -2°C) arasındadır. Kuzey ve doğuda kış ayları oldukça sert geçer. *Ülkenin çoğu bölgesinde yağan kar, uzun süre erimez ve öylece kalır. Yaz aylarında, çok sık sağnak yağışlar olur. Ova görünümündeki bölgeler, ortalama olarak (480 ila 650 mm) arasında değişen bir yağış ortalamasına sahiptir. Fakat daha yüksek bölgelerde, mesela Baltık kıyılarında bu rakam daha yüksektir. Oldukça yüksek olan dağlık bölgelerde ise yıllık yağış miktarı (1020 mm)’ye kadar ulaşır

Tabii Kaynakları

  • Polonya topraklarının 5 birinden fazlası ormanlık arazidir. Geniş yapraklı ağaçlar çoğunluğu teşkil etmek üzere, kozalaklı ağaçlarla birlikte, kuzeydoğu bölgesi ormanlarla kaplıdır. Ormanların karakteri oldukça yavaş değişmekte olup, bugün mevcut ağaçlar yumuşak tahtalıdır.
  • Toprakların kalitesi farklı olup, çeşitli cinslerdedir. Dağlık bölgelerde daha ziyade ince ve taşlı toprak bulunur. Güney Polonya’daki “lös” tipi topraklarla, ülkenin ortasında geniş bir alanda mevcut, içinde organik maddeler olan kum ve kil karışımının meydana getirdiği topraklar en verimli olanlarıdır.
  • Polonya ormanlarında ve millî parklarında çoğunlukla kırmızı (geyik, ayı, kurt, kartal, dağ keçisi, siyah leylek ve dev geyik) yetişir. Ayrıca bazı bölgelerde sırtlan ve arslana da rastlanmaktadır.
  • Polonya’nın yer altı kaynakları oldukça zengindir. En önemli madeni (kömürdür). Orta Polonya’da “linyit rezervleri” mevcuttur. Güney bölgelerde petrol ve tabiî gaz yatakları vardır. Yukarı Silezya’da çinko ve kurşun, Aşağı Silezya’da bakır çıkarılmaktadır. Demir cevheri rezervleri az miktarda bulunur. Mevcut kıymetli sülfür yatakları önemli bir gelir kaynağıdır. Ayrıca bir miktar gümüş, kadmiyum ve tuz da çıkarılır.

Nüfus

  • Polonyalılar Slav ırkındandır. Nüfusun en eski kaynağını 10. yüzyılda Polane adı verilen (Slav kabileleri) meydana getirir. Yaklaşık olarak (37.875.000) nüfûsa sahip bir ülkedir. Nüfûsun % 98’ini Polonyalılar meydana getirir. Geri kalan küçük bir bölümünü ise Almanlar, Ukraynalılar ve Beyaz Ruslar teşkil eder. Polonyalıların % 65’e yakını genç olup, 15 ila 60 yaş grubu arasındadır. Nüfus yoğunluğu 121 olup, yıllık nüfus artışı % 1’dir.
  • Bugünkü Polonya lisanı, Islav kabilelerinden teşkil etmiş Polanelerin dilinden kaynaklanmaktadır. Buna mukabil, Pomerania’nın doğusunda ve Polonya Karpatlarının bazı bölgelerinde diğer Islav kabilelerinin bir miktar farklı yönleri bulunan lehçeleri de konuşulmaktadır.
  • Polonya halkının büyük bir bölümü Katoliktir. Hıristiyan âleminin bugünkü lideri olan Papa John Paul II, Polonyalıdır.
  • Polonya’da eğitim ve öğretim imkânları oldukça geniştir. Halkın okuma yazma oranı % 98’dir.

Ekonomi

  • Komünist ülkeler arasında kurulan “Karşılıklı Ekonomik Yardımlaşma Konseyi” (Comecon) ekonomik yönü ağır basan bir askerî antlaşmadır. Polonya bunun bir üyesi olarak, (ticaretini) bu ülkelerle yapardı. Ülkede sosyalistler seçimleri kaybedince ve Sovyetler Birliği dağılınca başa geçen hükümet ekonomik problemleri halletmek için (Batıya açılma) politikasını uygulamaktadır.
  • Polonya endüstrisi oldukça çeşitlidir; gemi yapımı, tekstil, kimya, orman ürünleri, metal sanayi, otomobil, uçak, makine, çimento, alüminyum ve petrol ürünleri başlıca endüstri dallarıdır. Son zamanlarda kereste ve (kâğıt endüstrileri) de gelişmeye başlamıştır.
  • Madencilik ve maden sanayi oldukça gelişmiştir. Bunların en önemlileri kömür, çinko, kurşun ve bakırdır. Polonya, Batı Almanya ve İngiltere’den sonra Avrupa’nın en büyük kömür üretici ülkesidir. Ayrıca (sülfür üreten) ülkeler arasında önde gelmektedir. Manganez, kalay, tuz, linyit, petrol, demir ve tabii gaz diğer önemli yeraltı kaynaklarıdır.
  • Enerji bakımından oldukça gelişmiş bir ülkedir. Sovyet yardımıyla kurulmuş (hidroelektrik) santralleri mevcuttur. Kömüre dayalı demir ve çelik endüstrisi önemli bir gelir kaynağıdır. Wroclaw, Poznan, Bydgoszcz, Yukarı Silesia en önemli mekanik ve elektrik mühendisliği endüstri merkezleridir. Gdansk ve Scczedn’de ise tersaneler mevcuttur. Son zamanlarda gıda, alüminyum endüstrisi Macaristan boksiti ve yerli gıda, alüminyum ve suni gübre endüstrileri gelişmiş durumdadır. Alüminyum endüstrisi Macaristan boksitine ve yerli kahverengi kömüre bağlıdır.
  • Tarım ürünleri bakımından daha çok patates, şekerpancarı, tütün, keten, çavdar, arpa, buğday ve yulaf önde gelir. Güneyde şekerpancarı ve mısır üretimi önemli bir gelir kaynağı durumundadır. Hayvancılıkta ise daha çok sığır ve koyun yetiştirilir. Ayrıca balıkçılık diğer önemli bir kaynaktır. Çalışan nüfusun (% 30)’a yakın bir bölümü tarım ve hayvancılıkla uğraşır. Polonya, para birimi olarak (Zloty) kullanır. Bir zloty 100 groszy’dir. Kişi başına düşen millî gelir (7200 doların) üstündedir. Polonya dış ticaretinin yaklaşık üçte ikisi eski Comecon üyesi komünist blok ülkeleriyle olmaktadır. Bu ülkelerden en çok ticaret yapılanı Rusya’dır. İthalatın % 35 ve ihracatın % 26’sı bu ülkeyledir. Batılı ülkeler arasında en çok Almanya ile ticarî münasebetleri mevcuttur. Ayrıca İngiltere ve ABD, Polonya ile ticarî antlaşmaları bulunan liberal ülkelerdir. Özellikle son yıllarda buğday ve diğer tarım ürünlerinde ABD ile olan bağlılık artmıştır.
  • Polonya’nın ithalat ürünleri; tekstil hammaddesi, demir cevheri, makine ve teçhizat, tahıl ürünleri ve petroldür. Petrolün tamamı (Dostluk Boru Hattı) yoluyla Rusya’dan sağlanır.
  • Kömür, kimyevî maddeler, tekstil ürünleri, balık, giyim kuşam malzemeleri, kereste, linyit, çimento, et ve metal ürünleri başlıca ihracat kaynaklarıdır.
  • Ülkenin ulaştırma şebekesi özellikle İkinci Dünya savaşı esnasında işlemez hale getirilmiştir. Bugün ise düzenli yollara sahiptir. Demiryollarının toplam uzunluğu yaklaşık (25.848 km)’dir. Bunun (3200 km)’ye yakın bir bölümü elektriklidir. Nehir ve kanallar ulaşıma müsaittir. Odra Nehri üzerinde ticarî ulaştırma yapılmaktadır. Ülkenin ticaret yükünün ağırlığı demiryolları üzerinden olduğu için (363.116 km)’ye ulaşan karayolları nispeten daha az gelişmiştir.
  • Modern bir hava yolu sistemine sahiptir. Ayrıca deniz ulaşımı da iyi durumdadır. Başlıca limanları Gdansk, Gdynia ve Szczecin’dir.
  • YÖK tarafından tanınan ve ülkemize uzaklığı sadece iki saat olan Avrupa Birliği üyesi Polonya Üniversiteleri disiplinli ve kaliteli eğitimleri ile tanınmaktadır. Üstelik bu üniversitelerde öğrenim görmek için YGS' şartı aranmamaktadır. Sadece liseden aldığınız diploma yeterli!
  • Avrupa Birliği üyesi Polonya üniversiteleri ülkemizdeki özel üniversitelere kıyasla çok daha ekonomiktir.
  • Birçok Polonya üniversitesinin önemli bir özelliği de (İngiltere üniversiteleri) ile ortak çalışması ve mezunlarına ve İngiltere diploması da vermesidir

Egitim

Üniversiteler

  • Jagiellonian Üniversites 1364 yılında kurulan okul 650 yıllık geçmişiyle Krakow'un en önemli üniversitelerinden biri olmuştur. Üniversitenin uluslar arası alandaki tanınırlığı 15. yüzyıla akdar uzanmakta, daha o zamanlarda bile öğrencilerinin (%44)'ünü yabancı öğrenciler oluştırmaktaydı.

Krakow Ekonomi Üniversitesi Krakow Ekonomi Üniversitesi 1925 yılında kurulmuş Polonya'nın en büyük ekonomi üniversitesi, ayrıca Polonya'nın eğitim şehri olan Krakow'un da en büyük 3 üniversitesidir. Üniversitenin 4 ana fakültesi vardır.

Krakow Teknoloji Üniversitesi,Lazarski Universitesi,Lodz Teknik Üniversitesi,Lodz Tıp Üniversitesi,Lodz Üniversitesi,Poznan Ekonomi Üniversitesi,Poznan Tıp Üniversitesi,Varşova Ekonomi Üniversitesi,Varşova Teknoloji Üniversitesi,Wroclaw Ekonomi Üniversitesi,Wroclaw Tıp Üniversitesi,