Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği

Bilgibanka, Hoşgeldiniz
(Sovyetler Birliği sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara


Kısaca

  • Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği veya SSCB (СССР, SSSR) olarak da bilinir, Rus Çarlığı'nın 1917 Şubat Devrimi ile yıkılmasının ardından Ekim Devrimi ile iktidara gelen Bolşevikler tarafından aynı topraklar üzerinde kurulan ve 1991'e değin varlığını koruyan devletir. Avrupa'nın doğu kesimiyle, Asya'nın kuzey kesimi boyunca yayılan SSCB, son yıllarında (22.403.000 km²'lik) yüzölçümüyle dünyanın en büyük ülkesiydi. Nüfus bakımından da (293.047.571) Haziran 1991 kişiyle 3. sırada yer alıyordu. Aynı zamanda dünyanın başlıca siyasî ve askerî güçlerinden biri olan Sovyetler Birliği, batısında Norveç, Finlandiya, Baltık Denizi, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan ve Romanya, güneyinde Karadeniz, Türkiye, İran, Afganistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Moğolistan ve *Kuzey Kore yer alıyordu. Kuzey ve doğu sınırlarını ise Kuzey Buz Denizi ve Büyük Okyanus çiziyordu. Birliğin başkenti Moskova, para birimi Sovyet Rublesiydi.
  • 1917 Ekim Devrimi, başka bir deyişle Bolşevik İhtilali ile kurulan SSCB, Soğuk savaş sürecinde ABD'nin karşısındaki güç konumunda idi. 1985 yılında Gorbaçov'un iktidarı sırasında başlayan Glasnost ve Perestroyka ile başlayıp 6 yıl süren reformların ardından 1991 yılının sonunda (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) resmen dağıldı ve birliğe bağlı bazı ülkeler bağımsızlıklarını ilan ettiler. Birliği oluşturan şimdi bağımsız olan “15” devletten “12”'si bir araya gelerek Bağımsız Devletler Topluluğu'nu oluşturdular..

Tarihçe

Kuruluş

Wladimir Iljitsch Lenin
  • SSCB'nin tarihi (Vladimir İlyiç Lenin)'in başkanlığındaki Bolşevik Partisi'nin 1917'de iktidarı ele geçirmesiyle başladı. Devrimin gerçekleştiği sırada Rusya, Birinci Dünya Savaşı'nın içinde İtilaf Devletleri İngiltere, Fransa safında savaşıyordu. Bolşevik Partisi'nin ilk önemli icraatı Rusya'yı bu savaştan çekmek oldu Bkz. Brest Litovsk Antlaşması. Bu antlaşma sonunda Rusya; Finlandiya, Litvanya, Polonya, Ukrayna, Batum, Kars, ve Ardahan'ı bırakmak zorunda kaldı.
  • Daha bu tarihten itibaren Bolşevik Hükümeti meşrutiyetçiler, demokratlar, Menşevik Partisi'nden sosyalistler ve enternasyonalciler gibi siyasi rakipleriyle mücadeleye başlamıştı.Bu rakipler, sonunda, monarşiyi yeniden kurmak isteyen Beyazlar'la birleştiler; ve ülke bir iç savaşa sürüklendi. Lev Troçki'nin liderliğindeki Kızılordu, uzun yıllar boyunca sürekli yenilenen ve orduları büyük yabancı devletlerce desteklenen bir düşmanla çarpıştı.
  • Bu büyük devletler, en önemli amaçları olan Rusya'daki ekonomik etkinliklerini sürdürmek ve Bolşevik İhtilali'ni tersine çevirmek için kendi seçtikleri rejimi yerleştirmeyi denediler. Eski rejimin imtiyazlıları olan Kazaklar ayaklandılar. Her yönden tehdit altında olan Bolşevikler Aralık 1917'de Çeka örgütünü kurarak sistemli terör hareketlerine giriştiler.
Kremlin
  • Beyazlar, müttefiklerinin bütün yardımlarına rağmen kendi aralarındaki rekabet nedeniyle yenildiler. Bolşevikler Çar II. Nikola ve ailesini öldürdü ( Temmuz 1918). Birinci Dünya Savaşı sonunda Almanya çökünce Rusya, Brest-Litovsk Antlaşması'nı tanımadığını açıkladı ve kaybettiği toprakları yeniden işgal etti. Güney'de başarılı olan Bolşevikler, kuzeyde tutunamayıp 1920'de Litvanya, Estonya, Letonya ve Finlandiya'nın bağımsızlıklarını kabul ettiler. Moskova, bu tarihten itibaren Ruslaştırma siyasetini bırakarak dil ve kültür muhtariyetlerini tanıdı.
  • Ülkenin ismi Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği olarak değiştirildi, ve bu özerklikler 1924 Anayasa'sı ile tanındılar. Bolşevikler'in Almanya ve Macaristan'daki teşebbüsleri Kızılordu'yu yenemeyen müttefikleri ciddi biçimde endişelendiriyordu. Bu ülkeler, Bolşevikliğin yayılmasını önlemek için "sağlık koridoru" olarak adlandırılan Finlandiya, Baltık Devletleri, Polonya ve Romanya'ya destek vermeye başladılar.

Savaş

Temmuz 1918'de, Sovyetler'in 5. Kongresi'nde 1924 ve 1936 anayasalarına örnek olacak bir anayasa kabul edilmişti. Her 25000 şehirli ve 125000 köylüye bir milletvekili hesabıyla ve genel oy sistemiyle seçilen Sovyetler Kongresi iktidarı elinde tutuyordu. Oturumlar sırasında kongre, yetkilerini 200 üyesini kendi seçtiği Merkez Yürütme Komitesi'ne devrediyor, bu komite de sovnarkom'u seçiyordu. İç savaş, Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nin diktatörlüğünü yerleştirdi. Bu sistemde Parti'yi yöneten merkez komitesi, teşkilat ve siyaset bürolarının ( politbüro) personelini seçiyordu. Merkez komite, parti kongresinde seçilen yirmi kadar üyeden meydana geliyordu. Bu dönemde ( 1918- 1919) sanayi işletmeleri, dış ve iç ticaret devletleştirildi.

Michail Gorbatschow

Birinci Dünya Savaşı ve iç savaş sonucu üretimin çökmesi, 1921 kıtlığında milyonlarca insanın ölmesi ve Kronştad denizcilerinin isyanı ile sonuçlandı. Bu durum Lenin'i liberal kapitalist tipte bir ekonomiye geri dönüş anlamına gelen yeni iktisat dönemini başlatmaya itti (12 mart 1921). Bu dönemde sanayi altyapısının oluşmasına ve sanayinin elektrikleştirilmesine büyük çabalar harcandı.

1917'den beri Lenin; Buharin, Radek, Zinovyev, Kamenev ve özellikle Troçki'nin muhalefetiyle karşılaşıyordu. Lenin hastalık nedeniyle siyasi faaliyetlerden giderek uzaklaşırken ayrılıkçı hareketler de artmaktaydı. Ocak 1924'te Lenin'in ölümüyle birlikte Troçki, muhalefetini parti genel sekreteri olan Josef Stalin'e yöneltmeye başladı. Troçki ve çevresindekiler devrimin ancak tüm dünyaya yayılırsa başarılı olabileceğini savunurken, Stalin ve yandaşları önce Sovyetler Birliği sınırları içinde sosyalizmin başarıyla kurulmasını ve Enternasyonal'i bu siyasete bağlamayı düşünüyordu. Zinovyev ve Kamenev tarafından da desteklenen Stalin, Askeri Devrim Konseyi başkanlığını Troçki'den aldırdı (ocak 1925). Enternasyonal'in Sovyet siyasetine thumb|200px|right|Josef Stalinbağlanması fikrini duyan Zinovyev ve Kamenev buna karşı çıkarak tekrar Troçki'yle birleştilerse de bu muhalefetleri sonucu ellerindeki kilit pozisyonları kaybettiler (1927). 1929 başında Troçki Sovyetler'den sürüldü. Yeni İktisat dönemine son veren Stalin, ılımlılık taraftarı sağ kanat muhaliflerini de ( Buharin, Rıykov, Tomskiy) iktidardan uzaklaştırdı

Uzun bir hazırlık çalışmasından sonra 1928-1932 dönemi için ilk beş yıllık plan kabul edildi. Özel teşebbüs ortadan kalktı. Büyük kamu yatırımları, 20000 yabancı uzmanın çalıştırılması ve makine donatımı ithali sayesinde yüzde 136'lık bir artışa yol açtı. Stalin, sayıları günden güne artan işçileri besleyebilmek ve buğday ithalatı yoluyla ticari dengeyi sağlayabilmek amacıyla tarımı kolektifleş- tirme kararı aldı. Bu kolektifleştirmenin amacı tarımda makineleşme yoluyla verimin artırılması ve el emeğinin serbest bırakılmasıydı. Zengin köylüler olan kulak'lar tasfiye edildi (1929 sonu) ve baskı yoluyla

köylü kitlelerinin kolhoz'lara katılması sağlandı. Ama reform, hayvanların ortadan kalkmasına ve verimin düşmesiyle sonuçlandığından, kolhozculara bir bahçe, bir inek, küçük baş hayvan ve kümes hayvanlarına sahip olma (mart 1930) ve ürün fazlalarını pazarda

satma izni verildi (mayıs 1932). Yabancı mühendisler ve sosyalist rekabet sayesinde sanayi çok çabuk gelişti ve merkeziyetçilikten kurtuldu. Fakat ağır sanayiye öncelik tanınması tüketim maddeleri sıkıntısını daha da artırdı.

Gelişme

  • Nüfus artışındaki gelişmeler
  • 1988 son nüfus sayımı durumuna göre, 15 Birlik cumhuriyetleri 286 717 000 nüfusu Sovyetler Birliği. Rus SFSR (Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti) hem de alan ve nüfus bakımından en büyük, siyasi ve ekonomik açıdan, egemen cumhuriyet oldu.
  • Aşagıdaki taploda (SFSR)gibi kısatmalar verilmiştir Rusya Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyeti anlamına gelir
Nüfus artışı
Cumhuriyetler 1913 1926 1939 1950 1959 1966 1970 1973 1979 1987 1988/89 1991
Rus SFSR (RSFSR) 89.900* 92.737 108.379 117.534 126.561 130.079 132.151 137.410 145.311 147.386 148.548
Ukrayna SSC 35.210 29.515 40.469 41.869 45.516 47.127 48.243 49.609 51.201 51.704 51.944
Belarus SSR 6899 4983 8910 8055 8633 9002 9202 9533 10.078 10.200 10.260
Özbek SSR 4366 4660 6440 8261 10.581 11.960 12.902 15.389 19.026 19.906 20.708
Kazak SSR 5565 6037 5990 9154 12.129 12.849 13.705 14.684 16.244 16.538 16.793
Gürcistan SSR 2601 2677 3540 4044 4548 4686 4838 4993 5266 5449 5464
Azeri SSR 2339 2314 3205 3698 4660 5117 5420 6027 6811 7029 7137
Litvanya SSR 2880 2711 2986 3128 3234 3392 3641 3690 3728
Moldova SSR 2056 242 2452 2290 2885 3368 3569 3721 3950 4185 4341 4366
Letonya SSR 1885 2093 2262 2364 2430 2503 2647 2681 2681
Kırgız SSR 864 1002 1458 2066 2652 2933 3145 3523 4143 4291 4422
Tacik SSR 1034 1032 1484 1981 2579 2900 3194 3806 4807 5112 5358
Ermeni SSR 1000 881 1282 1763 2194 2492 2672 3037 3412 3283 3376
Türkmen SSR 1042 998 1252 1516 1914 2159 2364 2765 3361 3534 3576
Estonya SSR 1052 1197 1285 1356 1405 1465 1556 1573 1582
Genel 159.200 147.028 190.678 178.500 208.827 231.868 241.720 248.626 262.085 281.689 286.717 289.943


Kaynakça